جمال رضايى
558
بيرجندنامه ( فارسى )
( دمباله dombale ) و به ميان ضلع شمالى آن به گونهاى خاص يك نخ بسيار بلند محكم مىبستند و آن را هوا مىكردند و به اصطلاح " بهباد " ( وبّاد ) مىدادند و سر نخ را مىگرفتند كه از دستشان درنرود . اين نوع بازيچهء پسربچّهها بود . 2 - 71 - كاقزبادنيى : در اين " كاغذباد " بجاى " سيخ " از بريدههايى " نى " كه آنها را روى يك ورق بزرگ كاغذ با سريش مىچسباندند استفاده مىكردند و " نى " ها را انحنا مىدادند و با نخ مىبستند و به اين نخها كاغذهائى به شكل دندان موشى مىچسباندند كه در هوا بر اثر وزش باد صدا مىكرد . اين كاغذها را " قرقره " ( قرقره qarqare ) مىناميدند . " دنبالهء " اين نوع از نوع سيخى بلندتر و نخهاى آن تابيده و محكمتر بود . شكل اين " كاغذباد " مانند نيماستوانهاى بود كه از طول بريده شده باشد . از اين نوع معمولا جوانها استفاده مىكردند و گاهى يك كيسهء پر خاكه زغال كوبيده نرم به آخر " دنباله " مىبستند و يك " خل " ( قطعه / تكّه ) آتش در ميان آن مىگذارند . در هوا بر اثر باد آتش به خاكه زغالها سرايت مىكرد و آنها را روشن و پخش مىنمود و بدينترتيب نوعى " آتشافروزى " يا " آتشبازى " نيز مىكردند . اين ذرّات آتش نرسيده به زمين خاموش و خاكستر مىشد . 72 - كى بود كى بود من نبودم : اين بازى بيرجندى نيست و حتّى نام اين بازى به گويش بيرجندى نمىباشد . در اين بازى كه بيشتر سرگرمى دختربچّهها بود چند دختربچّه دايرهوار مىنشستند ، قطر اين دايره از پنج متر بيشتر بود . " استاد " بازى به يكى مىگفت چشم بچّهء كنار خود را طورى بگيرد كه او اصلا نبيند ، بعد به يكى ديگر با دست اشاره مىكرد كه مىرفت و دو سنگى را كه در مركز دايره ( ميان داو ) گذارده بودند برهم مىزد و به جاى خود برمىگشت . پس از آن مىگفت چشم آن بچّه را باز مىكردند و او مىبايد مىگفت چه كسى سنگها را بهم زده است . در اين فاصله بچّهها با آهنگ ضربى كف مىزدند مرتبا همه باهم مىگفتند : " كى بود كى بود من نبودم " . اگر آن بچّه زنندهء سنگها را پيدا مىكرد برنده بود و جاى " استاد " را مىگرفت و گرنه بازنده مىشد و " استاد " براى او تكليف يا تنبيهى معيّن مىكرد . اين بازى شباهت زياد به بازى بيرجندى " سنگ تلكّونك " دارد . 73 - كشتى kosti ( كشتى ) : " كشتى " هم مانند " سر شاخ " از ورزشهاى زورخانهايست كه بيشتر جنبهء مسابقه و زورآزمايى دارد . كشتى از ورزشهاى بسيار كهن ايرانى است كه در همه جا معمول بوده و هست